Το μάθημα / Ionesco / Κορύβαντες

James-Ensor-Portrait-d_-Alexandra-Daveluy
Ακριβώς σαν σήμερα, 68 χρόνια πριν, έκανε την πρεμιέρα της στο Παρίσι Η φαλακρή τραγουδίστρια· το Μάθημα ακολούθησε λίγους μήνες αργότερα. Ο μεγαλύτερος παραλογισμός με αυτά τα λεγόμενα έργα του παραλόγου δεν άπτεται του περιεχομένου τους, μα του γεγονότος ότι παίζονται ασταμάτητα, από τις 16 Φεβρουαρίου 1957 μέχρι σήμερα, στο παρισινό Théâtre de la Huchette… Μη γνωρίζοντας ότι το παγκόσμιο ρεκόρ σερί παραστάσεων στο ίδιο θέατρο διαδραματιζόταν ένα τετράγωνο παραδίπλα, πέρασα πολλάκις από τη γωνία Saint-Michel με Rue de la Huchette χωρίς να επισκεφθώ αυτή τη διπλή, ασταμάτητη μηχανή τραγουδίστριαςμαθήματος. Όμως τους Κορύβαντες, που μας απασχολούν επί της παρούσης, τους είχα ξαναεπισκεφθεί σε μια σπονδυλωτή παράσταση με τον τίτλο Διάβολος. Πρόκειται για ένα underground υπόγειο, που λειτουργεί χάρη στη ζωτική ορμή του ηθοποιού και σκηνοθέτη Ανδρέα Θεοχάρη και που επί της παρούσης, και όπως ίσως υποψιαστήκατε, ανεβάζει το Μάθημα (La Leçon, γραμμένο το 1950) του Ιονέσκο.

συνέχεια…

Advertisements

Ο αδαής και ο παράφρων / Bernhard / Περλέγκας

otto-dix-portrait-of-sylvia-von-harden-1926

Πρόσφατα αντιλήφθηκα ότι ο μπερνχαρντικός Αδαής και παράφρων που σκηνοθετεί ο Γιάννος Περλέγκας ανεβαίνει ακόμα, και έβαλα στη σειρά κάποιες σημειώσεις που είχα γράψει όταν τον είχαμε παρακολουθήσει πρόπερσι το φθινόπωρο, πριν ενάμιση χρόνο περίπου. Η νύχτα ήταν σημαδιακή: κατά την επιστροφή από το ίδρυμα Κακογιάννη μαζέψαμε επί της Πειραιώς έναν ~διβδόμαδο κατάμαυρο σαρδανάπαλο από τη ρόδα ενός αμαξιού, ο οποίος τελικά παρέμεινε στην παρέα. Τον έβαλα στην τσάντα πλάτης για τη μεταφορά, αλλά είχα προνοήσει, την είχα αδειάσει κι έτσι τ’ αντικείμενα –βιβλία, σκουφιά και άλλα– γλίτωσαν από τις εκκρίσεις του τρόμου του. Τώρα μασουλάει μανιωδώς ό,τι πετύχει μπροστά του, από πλαστικά μπουκάλια μέχρι αβοκάντο και από το λάστιχο του ψυγείου μέχρι τον άλλον γάτο, κάκτους, οδοντόκρεμες, γιαούρτια και εκτυπωμένα θεατρικά έργα: ένας αξιαγάπητος, εξοργιστικός μανιακός.

Ό,τι γράφεται παρακάτω περί της παράστασης, λοιπόν, τελεί υπό την αίρεση των πιθανών μετεξελίξεων του ανεβάσματος. Το πρώτο μισό του κειμένου δεν σχετίζεται άμεσα με την παράσταση, παρά με τις σχέσεις μεταξύ κειμένου, παράστασης, θεάτρου, ζωής και άλλων. Για κάποιες ευρύτερες σκέψεις περί Bernhard, με αφορμή άλλη περσινή παράσταση, βλ. αυτό το σημείωμα περί Πλατείας Ηρώων. Παράσταση Bernhard: πάντα μια καλή αφορμή για παραλήρημα –έστω και ετεροχρονισμένο!

συνέχεια…

Destination free / ομάδα {1, 1, 1}

bacon metro triptych

Μπορούμε σε κάποιον βαθμό να σκεφτούμε στη βάση των αρχικών ακέραιων αριθμών: 1, 2, 3, 4 (και το πράγμα περιπλέκεται όσο η μέτρηση προχωράει, ή ίσως καθίσταται περιττό, ποιος ξέρει) με την προσθήκη του 0, τόσο ως προσθετικής ταυτότητας όσο και ως ιδιότυπης βαθμίδας. Ένα σύνολο από απλές ερωτήσεις: τι σημαίνει να είναι κάτι 1; Πώς μπορούμε να σκεφτούμε το 2 εντός και εκτός αντιθετικότητας (αληθεύει τελικά ότι το 1 γίνεται 2, αλλά το 2 δεν γίνεται 1;)· το 3 ως διάταξη ή ως ενδιαμεσότητα εντός του πεδίου που συγκροτείται κατά τη συσχέτιση του 1 με το 2 ή του 1 με το 1΄ (εάν το 3 είναι η πρώτη θέση συμμετρίας, πώς διαφέρει από τις συμμετρίες που εμφανίζονται πιο περίπλοκες επειδή είναι συμμετρίες πολυπληθέστερων συνόλων;)· το 4 ως δυναμικό ή στατικό αναδιπλασιασμό του 2; Πώς συναρθρώνονται αυτά τα προβλήματα και τι ρόλο παίζει το 0 στους συσχετισμούς αυτούς;

συνέχεια…

Οι δαιμονισμένοι / Konstantin Bogomolov / Dostoyevsky

camus_dostoyevsky_demons

Εντός του πρώτου πενταλέπτου το πράγμα βρώμισε σαν το παροιμιακό ψάρι: η υπό ανάκριση κοπέλα, αναθυμούμενη τα βάσανα της νιότης της, έπιασε να κραυγάζει κι εμείς μετρούσαμε άψυχες, στιλιζαρισμένες, πανομοιότυπες κραυγές. Θεώρησα θεμιτό να φτάσει στις τρεις· στις πέντε είχα κάπως εκνευριστεί κι όταν έχασα το μέτρημα, στην περιοχή των χαμηλών διψήφιων, ήμουν πια προϊδεασμένος γι’ αυτό που θα επακολουθούσε. Ούτε λίγο ούτε πολύ, παρακολουθήσαμε έναν πρόχειρο και ανερμάτιστο αχταρμά, βασισμένο σε ένα σετ τυπικών συγκαιρινών μας πυλώνων καλλιτεχνικής κατάπτωσης: υπερτίμηση της θεωρίας, ναρκισσισμός και αυτοαναφορικότητα, πασπαλισμένα με χορταστικές δόσεις αρμέγματος του ανέμπνευστου και ψευδοριζοσπαστικών νεωτερισμών.

συνέχεια…

Πλατεία Ηρώων / Bernhard / Καραντζάς

Wien, Heldenplatz, Rede Adolf Hitler

Πηγαίνω στη Μαριαχίλφερστράσσε

και αναζητώ τη Μαριαχίλφερστράσσε

και είμαι στη Μαριαχίλφερστράσσε

και δεν τη βρίσκω

Η Πλατεία Ηρώων (Heldenplatz) γράφτηκε κατά παραγγελία του ιστορικού Burgtheater το οποίο άλλωστε συνιστά μόνιμο σημείο αναφοράς στα μπερνχαρντικά έργα, με το συγκεκριμένο να μην ξεφεύγει από αυτή τη μπουργκτεατερική εμμονή («Στις μέρες μας ακόμα και στο Μπούργκτεατερ η ηθοποιία / μπορεί να είναι κακή»· όλα τα παραθέματα από τη μετάφραση του Βασίλη Τσαλή) και ανέβηκε τον χειμώνα του 1988, με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων της μεταφοράς του θεάτρου στο κτίριο που το φιλοξενεί έκτοτε. Όπως είναι γνωστό, η επέτειος ήταν διπλή, καθώς την ίδια χρονιά συμπληρωνόταν μισός αιώνας από το διαβόητο Anschluss [σύνδεση, ένωση], την προσάρτηση της Αυστρίας στο Τρίτο Ράιχ. Ο Nestbeschmutzer [φωλιολερωτής] Bernhard δεν άφησε την ευκαιρία να πάει χαμένη, καθώς η Πλατεία Ηρώων ήταν ο τόπος όπου ο Χίτλερ εκφώνησε τον πανηγυρικό του, μπροστά σε ένα πλήθος 200.000 αλαλαζόντων ναζί και ναζιλάγνων Αυστριακών. Ήδη αρκετά πριν την πρεμιέρα, τόσο ο τύπος όσο και ένα σύνολο πολιτικών κ.ά. ιθυνόντων είχαν ξεσπαθώσει ενάντια σε αυτό το σκουλήκι που έπρεπε να το λιώσουν· ο τότε πρόεδρος Waldheim («ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ένας πανούργος αγράμματος ψεύτης / μια ριζικά τυραννική προσωπικότητα»), σεσημασμένος ο ίδιος για τα σκιώδη πεπραγμένα του κατά την παραμονή του ως αξιωματικός της Βέρμαχτ στα Βαλκάνια, αποκάλεσε το έργο «άξεστη προσβολή του αυστριακού λαού».

συνέχεια…

Οιδίπους τύραννος / Rimas Tuminas

ernst - oedipus-rex-1922

Η θεατρική εμπειρία μοιάζει όσο ποτέ απαραίτητη· κινείται ενάντια στο πνεύμα της εποχής, υπενθυμίζοντάς μας διαρκώς την απόσταση που ενυπάρχει στη συνύπαρξη, θέτοντάς μας προ του εαυτού ως άλλου. Η τραγωδία προσθέτει άλλον έναν παράγοντα που χρήζει επί της παρούσης τονισμού με τον πιο επείγοντα τρόπο: ενάντια σε μια κυρίαρχη και στρεβλή εικόνα της ελευθερίας, πλήρως απαγκιστρωμένης από την ιστορικότητα, αυτή επιμένει στη βαρύτητα του αναγκαίου. Και ο Οιδίπους τύραννος οπωσδήποτε συνιστά μία κορύφωση τόσο της θεατρικής αυτής μορφής, όσο και της συγκεκριμένης θεματοποίησης.

συνέχεια…

Nous sommes repus mais pas repentis / Séverine Chavrier / Thomas Bernhard

(Είμαστε χορτάτοι μα όχι μετανοημένοι)

nous-sommes-repus

Το συγκλονιστικό ήταν το εξής: για δεύτερη φορά, σε διαφορετική χώρα, διαφορετική γλώσσα, διαφορετικά θεατρικά μεγέθη, προσέκρουσα στο ιδιότυπο φαινόμενο της σκηνοθετικής προσθήκης, σε διαφορετικό μπερνχαρντικό έργο, ενός (διαφορετικού) γλυκού που προσγειώθηκε σε πρόσωπο, που την προηγούμενη φορά ήταν μια τούρτα (άσχετη με το έργο), τώρα τα κράπφεν (κάτι σαν γερμανικός λουκουμάς) του πρωτοτύπου μετατράπηκαν στο εγχώριο και πιο οικείο προφιτερόλ, που αναπόφευκτα διαλύθηκε, ξανά και ξανά (τουλάχιστον δέκα προφιτερόλ) στα πρόσωπα των συμπρωταγωνιστριών του Λούντβιχ, που εδώ είχε και ο ίδιος μετατραπεί σε Λούντβιχ Βιτγκενστάιν με τ’ όνομα (και εδώ που τα λέμε το ίδιο το έργο έχει μεταφραστεί άγαρμπα στα γαλλικά ως Γεύμα στου Βιτγκενστάιν, το συγκεκριμένο ανέβασμα τιτλοφορήθηκε Είμαστε χορτάτοι μα όχι μετανοημένοι ενώ το πρωτότυπο για κάποιον λόγο λεγόταν Ρίτερ, Ντένε, Φος, τα ονόματα δηλαδή των ηθοποιών για τους οποίους γράφτηκε) και βέβαια η τουρτοκατάνυξη συνοδεύτηκε από τις μικρές προσθήκες μικρών στοιχείων και μονολόγων από άλλα μπερνχαρντικά έργα, τακτική επίσης όχι ασυνήθιστη, που ακολουθεί το σκεπτικό: αφού τα κείμενα μοιάζουν όλα τόσο, γιατί να μην προσθέσουμε λίγο ακόμα μπέρνχαρντ στον μπέρνχαρντ, δημιουργώντας τον πιο μπέρνχαρντ των μπέρνχαρντ;, στην οποία δεν συνέχεια…