Το μάθημα / Ionesco / Κορύβαντες

James-Ensor-Portrait-d_-Alexandra-Daveluy
Ακριβώς σαν σήμερα, 68 χρόνια πριν, έκανε την πρεμιέρα της στο Παρίσι Η φαλακρή τραγουδίστρια· το Μάθημα ακολούθησε λίγους μήνες αργότερα. Ο μεγαλύτερος παραλογισμός με αυτά τα λεγόμενα έργα του παραλόγου δεν άπτεται του περιεχομένου τους, μα του γεγονότος ότι παίζονται ασταμάτητα, από τις 16 Φεβρουαρίου 1957 μέχρι σήμερα, στο παρισινό Théâtre de la Huchette… Μη γνωρίζοντας ότι το παγκόσμιο ρεκόρ σερί παραστάσεων στο ίδιο θέατρο διαδραματιζόταν ένα τετράγωνο παραδίπλα, πέρασα πολλάκις από τη γωνία Saint-Michel με Rue de la Huchette χωρίς να επισκεφθώ αυτή τη διπλή, ασταμάτητη μηχανή τραγουδίστριαςμαθήματος. Όμως τους Κορύβαντες, που μας απασχολούν επί της παρούσης, τους είχα ξαναεπισκεφθεί σε μια σπονδυλωτή παράσταση με τον τίτλο Διάβολος. Πρόκειται για ένα underground υπόγειο, που λειτουργεί χάρη στη ζωτική ορμή του ηθοποιού και σκηνοθέτη Ανδρέα Θεοχάρη και που επί της παρούσης, και όπως ίσως υποψιαστήκατε, ανεβάζει το Μάθημα (La Leçon, γραμμένο το 1950) του Ιονέσκο.

συνέχεια…

Advertisements

Ο αδαής και ο παράφρων / Bernhard / Περλέγκας

otto-dix-portrait-of-sylvia-von-harden-1926

Πρόσφατα αντιλήφθηκα ότι ο μπερνχαρντικός Αδαής και παράφρων που σκηνοθετεί ο Γιάννος Περλέγκας ανεβαίνει ακόμα, και έβαλα στη σειρά κάποιες σημειώσεις που είχα γράψει όταν τον είχαμε παρακολουθήσει πρόπερσι το φθινόπωρο, πριν ενάμιση χρόνο περίπου. Η νύχτα ήταν σημαδιακή: κατά την επιστροφή από το ίδρυμα Κακογιάννη μαζέψαμε επί της Πειραιώς έναν ~διβδόμαδο κατάμαυρο σαρδανάπαλο από τη ρόδα ενός αμαξιού, ο οποίος τελικά παρέμεινε στην παρέα. Τον έβαλα στην τσάντα πλάτης για τη μεταφορά, αλλά είχα προνοήσει, την είχα αδειάσει κι έτσι τ’ αντικείμενα –βιβλία, σκουφιά και άλλα– γλίτωσαν από τις εκκρίσεις του τρόμου του. Τώρα μασουλάει μανιωδώς ό,τι πετύχει μπροστά του, από πλαστικά μπουκάλια μέχρι αβοκάντο και από το λάστιχο του ψυγείου μέχρι τον άλλον γάτο, κάκτους, οδοντόκρεμες, γιαούρτια και εκτυπωμένα θεατρικά έργα: ένας αξιαγάπητος, εξοργιστικός μανιακός.

Ό,τι γράφεται παρακάτω περί της παράστασης, λοιπόν, τελεί υπό την αίρεση των πιθανών μετεξελίξεων του ανεβάσματος. Το πρώτο μισό του κειμένου δεν σχετίζεται άμεσα με την παράσταση, παρά με τις σχέσεις μεταξύ κειμένου, παράστασης, θεάτρου, ζωής και άλλων. Για κάποιες ευρύτερες σκέψεις περί Bernhard, με αφορμή άλλη περσινή παράσταση, βλ. αυτό το σημείωμα περί Πλατείας Ηρώων. Παράσταση Bernhard: πάντα μια καλή αφορμή για παραλήρημα –έστω και ετεροχρονισμένο!

συνέχεια…

Οι δαιμονισμένοι / Konstantin Bogomolov / Dostoyevsky

camus_dostoyevsky_demons

Εντός του πρώτου πενταλέπτου το πράγμα βρώμισε σαν το παροιμιακό ψάρι: η υπό ανάκριση κοπέλα, αναθυμούμενη τα βάσανα της νιότης της, έπιασε να κραυγάζει κι εμείς μετρούσαμε άψυχες, στιλιζαρισμένες, πανομοιότυπες κραυγές. Θεώρησα θεμιτό να φτάσει στις τρεις· στις πέντε είχα κάπως εκνευριστεί κι όταν έχασα το μέτρημα, στην περιοχή των χαμηλών διψήφιων, ήμουν πια προϊδεασμένος γι’ αυτό που θα επακολουθούσε. Ούτε λίγο ούτε πολύ, παρακολουθήσαμε έναν πρόχειρο και ανερμάτιστο αχταρμά, βασισμένο σε ένα σετ τυπικών συγκαιρινών μας πυλώνων καλλιτεχνικής κατάπτωσης: υπερτίμηση της θεωρίας, ναρκισσισμός και αυτοαναφορικότητα, πασπαλισμένα με χορταστικές δόσεις αρμέγματος του ανέμπνευστου και ψευδοριζοσπαστικών νεωτερισμών.

συνέχεια…

Ο Bernhard για το θέατρο

Minetti_spielt_Lear

Σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης, ακολουθεί μια ανατύπωση κάποιων σκέψεων του Thomas Bernhard για το θέατρο, αποσπασμένων από συνέντευξή του στον Κουρτ Χόφμαν, στο Ο άγνωστος Τόμας Μπέρνχαρντ, μτφρ. Θεόδωρος Λουπασάκης, Νάρκισσος, Αθήνα 2005, σ. 218-221.

~

… Όταν δεν υπάρχει τίποτα από κάτω, κανένας σκηνοθέτης δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Μπορώ να ανεχθώ μόνο τα καλά πράγματα, τη δουλειά που γίνεται χωρίς συμβιβασμούς, τίποτ’ άλλο. Δεν θα μπορούσα ποτέ να συναγελάζομαι μ’ όλον αυτόν τον συρφετό των πραγμάτων που προϋποθέτει το παιχνίδι του θεάτρου. Ούτε με την απειθαρχία αυτών των ανθρώπων, των τεχνικών, μηχανικών και άλλων, που είναι οργανωμένοι πολύ ισχυρά και παρατάνε τη δουλειά τους, λες και είναι οικοδόμοι. Μ’ αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί να γίνει θέατρο. Πρόκειται για μια ένωση τελματόβιων, όχι για θέατρο, αυτό το πράγμα δεν έχει καμιά σχέση με το θέατρο.

συνέχεια…

Πλατεία Ηρώων / Bernhard / Καραντζάς

Wien, Heldenplatz, Rede Adolf Hitler

Πηγαίνω στη Μαριαχίλφερστράσσε

και αναζητώ τη Μαριαχίλφερστράσσε

και είμαι στη Μαριαχίλφερστράσσε

και δεν τη βρίσκω

Η Πλατεία Ηρώων (Heldenplatz) γράφτηκε κατά παραγγελία του ιστορικού Burgtheater το οποίο άλλωστε συνιστά μόνιμο σημείο αναφοράς στα μπερνχαρντικά έργα, με το συγκεκριμένο να μην ξεφεύγει από αυτή τη μπουργκτεατερική εμμονή («Στις μέρες μας ακόμα και στο Μπούργκτεατερ η ηθοποιία / μπορεί να είναι κακή»· όλα τα παραθέματα από τη μετάφραση του Βασίλη Τσαλή) και ανέβηκε τον χειμώνα του 1988, με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων της μεταφοράς του θεάτρου στο κτίριο που το φιλοξενεί έκτοτε. Όπως είναι γνωστό, η επέτειος ήταν διπλή, καθώς την ίδια χρονιά συμπληρωνόταν μισός αιώνας από το διαβόητο Anschluss [σύνδεση, ένωση], την προσάρτηση της Αυστρίας στο Τρίτο Ράιχ. Ο Nestbeschmutzer [φωλιολερωτής] Bernhard δεν άφησε την ευκαιρία να πάει χαμένη, καθώς η Πλατεία Ηρώων ήταν ο τόπος όπου ο Χίτλερ εκφώνησε τον πανηγυρικό του, μπροστά σε ένα πλήθος 200.000 αλαλαζόντων ναζί και ναζιλάγνων Αυστριακών. Ήδη αρκετά πριν την πρεμιέρα, τόσο ο τύπος όσο και ένα σύνολο πολιτικών κ.ά. ιθυνόντων είχαν ξεσπαθώσει ενάντια σε αυτό το σκουλήκι που έπρεπε να το λιώσουν· ο τότε πρόεδρος Waldheim («ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ένας πανούργος αγράμματος ψεύτης / μια ριζικά τυραννική προσωπικότητα»), σεσημασμένος ο ίδιος για τα σκιώδη πεπραγμένα του κατά την παραμονή του ως αξιωματικός της Βέρμαχτ στα Βαλκάνια, αποκάλεσε το έργο «άξεστη προσβολή του αυστριακού λαού».

συνέχεια…

pour Althusser

althusser_pipe

Με τον Althusser συμβαίνει το πιο περίεργο πράγμα. Αφενός, αδυνατώ να φανταστώ τον εαυτό μου να πηγαίνει πέρα από το ακατάσχετο και τυπικό πασάλειμμα που του έχω και δεν του έχω ρίξει, ενώ την ίδια στιγμή οι πολιτικοφιλοσοφικές διαφωνίες μας παρουσιάζονται εξαρχής μη γεφυρώσιμες, με την αίσθηση αυτή απλώς να εντείνεται όσο περισσότερο συναναστρέφομαι τόσο το έργο όσο και τους ακόλουθούς του, γιατί πρόκειται, φυσικά, για μια προσωπικότητα που μαγνητίζει –δικαίως– ακόλουθους.

συνέχεια…

Οιδίπους τύραννος / Rimas Tuminas

ernst - oedipus-rex-1922

Η θεατρική εμπειρία μοιάζει όσο ποτέ απαραίτητη· κινείται ενάντια στο πνεύμα της εποχής, υπενθυμίζοντάς μας διαρκώς την απόσταση που ενυπάρχει στη συνύπαρξη, θέτοντάς μας προ του εαυτού ως άλλου. Η τραγωδία προσθέτει άλλον έναν παράγοντα που χρήζει επί της παρούσης τονισμού με τον πιο επείγοντα τρόπο: ενάντια σε μια κυρίαρχη και στρεβλή εικόνα της ελευθερίας, πλήρως απαγκιστρωμένης από την ιστορικότητα, αυτή επιμένει στη βαρύτητα του αναγκαίου. Και ο Οιδίπους τύραννος οπωσδήποτε συνιστά μία κορύφωση τόσο της θεατρικής αυτής μορφής, όσο και της συγκεκριμένης θεματοποίησης.

συνέχεια…