Ο Bernhard για το θέατρο

Minetti_spielt_Lear

Σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης, ακολουθεί μια ανατύπωση κάποιων σκέψεων του Thomas Bernhard για το θέατρο, αποσπασμένων από συνέντευξή του στον Κουρτ Χόφμαν, στο Ο άγνωστος Τόμας Μπέρνχαρντ, μτφρ. Θεόδωρος Λουπασάκης, Νάρκισσος, Αθήνα 2005, σ. 218-221.

~

… Όταν δεν υπάρχει τίποτα από κάτω, κανένας σκηνοθέτης δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Μπορώ να ανεχθώ μόνο τα καλά πράγματα, τη δουλειά που γίνεται χωρίς συμβιβασμούς, τίποτ’ άλλο. Δεν θα μπορούσα ποτέ να συναγελάζομαι μ’ όλον αυτόν τον συρφετό των πραγμάτων που προϋποθέτει το παιχνίδι του θεάτρου. Ούτε με την απειθαρχία αυτών των ανθρώπων, των τεχνικών, μηχανικών και άλλων, που είναι οργανωμένοι πολύ ισχυρά και παρατάνε τη δουλειά τους, λες και είναι οικοδόμοι. Μ’ αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί να γίνει θέατρο. Πρόκειται για μια ένωση τελματόβιων, όχι για θέατρο, αυτό το πράγμα δεν έχει καμιά σχέση με το θέατρο.

συνέχεια…

Πλατεία Ηρώων / Bernhard / Καραντζάς

Wien, Heldenplatz, Rede Adolf Hitler

Πηγαίνω στη Μαριαχίλφερστράσσε

και αναζητώ τη Μαριαχίλφερστράσσε

και είμαι στη Μαριαχίλφερστράσσε

και δεν τη βρίσκω

Η Πλατεία Ηρώων (Heldenplatz) γράφτηκε κατά παραγγελία του ιστορικού Burgtheater το οποίο άλλωστε συνιστά μόνιμο σημείο αναφοράς στα μπερνχαρντικά έργα, με το συγκεκριμένο να μην ξεφεύγει από αυτή τη μπουργκτεατερική εμμονή («Στις μέρες μας ακόμα και στο Μπούργκτεατερ η ηθοποιία / μπορεί να είναι κακή»· όλα τα παραθέματα από τη μετάφραση του Βασίλη Τσαλή) και ανέβηκε τον χειμώνα του 1988, με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων της μεταφοράς του θεάτρου στο κτίριο που το φιλοξενεί έκτοτε. Όπως είναι γνωστό, η επέτειος ήταν διπλή, καθώς την ίδια χρονιά συμπληρωνόταν μισός αιώνας από το διαβόητο Anschluss [σύνδεση, ένωση], την προσάρτηση της Αυστρίας στο Τρίτο Ράιχ. Ο Nestbeschmutzer [φωλιολερωτής] Bernhard δεν άφησε την ευκαιρία να πάει χαμένη, καθώς η Πλατεία Ηρώων ήταν ο τόπος όπου ο Χίτλερ εκφώνησε τον πανηγυρικό του, μπροστά σε ένα πλήθος 200.000 αλαλαζόντων ναζί και ναζιλάγνων Αυστριακών. Ήδη αρκετά πριν την πρεμιέρα, τόσο ο τύπος όσο και ένα σύνολο πολιτικών κ.ά. ιθυνόντων είχαν ξεσπαθώσει ενάντια σε αυτό το σκουλήκι που έπρεπε να το λιώσουν· ο τότε πρόεδρος Waldheim («ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ένας πανούργος αγράμματος ψεύτης / μια ριζικά τυραννική προσωπικότητα»), σεσημασμένος ο ίδιος για τα σκιώδη πεπραγμένα του κατά την παραμονή του ως αξιωματικός της Βέρμαχτ στα Βαλκάνια, αποκάλεσε το έργο «άξεστη προσβολή του αυστριακού λαού».

συνέχεια…

Nous sommes repus mais pas repentis / Séverine Chavrier / Thomas Bernhard

(Είμαστε χορτάτοι μα όχι μετανοημένοι)

nous-sommes-repus

Το συγκλονιστικό ήταν το εξής: για δεύτερη φορά, σε διαφορετική χώρα, διαφορετική γλώσσα, διαφορετικά θεατρικά μεγέθη, προσέκρουσα στο ιδιότυπο φαινόμενο της σκηνοθετικής προσθήκης, σε διαφορετικό μπερνχαρντικό έργο, ενός (διαφορετικού) γλυκού που προσγειώθηκε σε πρόσωπο, που την προηγούμενη φορά ήταν μια τούρτα (άσχετη με το έργο), τώρα τα κράπφεν (κάτι σαν γερμανικός λουκουμάς) του πρωτοτύπου μετατράπηκαν στο εγχώριο και πιο οικείο προφιτερόλ, που αναπόφευκτα διαλύθηκε, ξανά και ξανά (τουλάχιστον δέκα προφιτερόλ) στα πρόσωπα των συμπρωταγωνιστριών του Λούντβιχ, που εδώ είχε και ο ίδιος μετατραπεί σε Λούντβιχ Βιτγκενστάιν με τ’ όνομα (και εδώ που τα λέμε το ίδιο το έργο έχει μεταφραστεί άγαρμπα στα γαλλικά ως Γεύμα στου Βιτγκενστάιν, το συγκεκριμένο ανέβασμα τιτλοφορήθηκε Είμαστε χορτάτοι μα όχι μετανοημένοι ενώ το πρωτότυπο για κάποιον λόγο λεγόταν Ρίτερ, Ντένε, Φος, τα ονόματα δηλαδή των ηθοποιών για τους οποίους γράφτηκε) και βέβαια η τουρτοκατάνυξη συνοδεύτηκε από τις μικρές προσθήκες μικρών στοιχείων και μονολόγων από άλλα μπερνχαρντικά έργα, τακτική επίσης όχι ασυνήθιστη, που ακολουθεί το σκεπτικό: αφού τα κείμενα μοιάζουν όλα τόσο, γιατί να μην προσθέσουμε λίγο ακόμα μπέρνχαρντ στον μπέρνχαρντ, δημιουργώντας τον πιο μπέρνχαρντ των μπέρνχαρντ;, στην οποία δεν συνέχεια…

Singspiele / Maguy Marin

singspiele

 

Κάποιες σημειώσεις από μια πρόσφατη θέαση της παράστασης Singspiele, σε σύλληψη/χορογραφία της Maguy Marin (στο Παρίσι). Δυστυχώς ή ευτυχώς, απευθύνονται κυρίως σε όσους έχουν παρακολουθήσει την παράσταση (είχε ανέβει το καλοκαίρι στην Αθήνα), αν και θεωρώ πως τα ζητήματα που θίγονται έχουν ευρύ πεδίο εφαρμογής. Να σημειώσω πως είναι η πρώτη παράσταση της Marin που παρακολουθώ.

Ένας εκτελεστής (David Mambouch), με ένα είδος τετραδίου στη θέση του προσώπου του, αλλάζει ταυτόχρονα και διαρκώς φύλλα/πρόσωπα από το τετράδιο, ρούχα από τρεις παραφορτωμένες κρεμάστρες και ρόλους από τον συνδυασμό των παραπάνω με τα υπόλοιπα περιρρέοντα στοιχεία.

συνέχεια…

Τρία μικρά κείμενα του Bernhard

bernhard_bench

Τα παρακάτω αποτελούν τρεις ομιλίες του Thomas Bernhard κατά την παραλαβή βραβείων, σε μετάφραση Σπύρου Μοσκόβου (Τα βραβεία μου, Εστία 2010). Οι αντιδράσεις της αυστριακής δημόσιας σφαίρας σε αυτές και τις άλλες εκφορές κατά τις τελετές βραβεύσεών του περιγράφονται εν παρόδω στο βιβλίο, ένα μικρό σύνολο κωμικών και τυπικά μπερνχαρντικών μινιατούρων.

“Την άλλη μέρα οι εφημερίδες έγραφαν ότι ο συγγραφέας Μπέρνχαρντ είχε προκαλέσει σκάνδαλο. Μια εφημερίδα της Βιέννης, που λεγόταν Βιεννέζικη Δευτέρα, έγραφε στην πρώτη σελίδα ότι ήμουν ένας κοριός που έπρεπε να τον λιώσουν.”

~

Ομιλία Ι, κατά την απονομή του Λογοτεχνικού Βραβείου του Ελεύθερου και Χανσεατικού Δήμου της Βρέμης

Αξιότιμοι παρευρισκόμενοι,

Δεν μπορώ να μείνω πιστός στο παραμύθι για τους αρχιτραγουδιστές της πόλης σας·i δεν θέλω να διηγηθώ απολύτως τίποτα· δεν θέλω να τραγουδήσω· δεν θέλω να κάνω κήρυγμα· αλλά τούτο είναι αλήθεια: τα παραμύθια τέλειωσαν, τα παραμύθια για τις πόλεις και για τα κράτη και όλα εκείνα τα επιστημονικά παραμύθια· το ίδιο και τα φιλοσοφικά· δεν υπάρχει πια ο κόσμος των πνευμάτων, το ίδιο το σύμπαν δεν είναι πια παραμύθι· η Ευρώπη, το ωραιότερο, είναι νεκρή· αυτή είναι η αλήθεια και η πραγματικότητα. Η πραγματικότητα όπως και η αλήθεια δεν είναι παραμύθι, και η αλήθεια δεν υπήρξε ποτέ παραμύθι.

συνέχεια…

Ιμμάνουελ Καντ στο Θέατρο Τέχνης / Γιάννος Περλέγκας

ή πέτα τον καρδινάλιο από το μπαλκόνι!

alfred-kubin-black-mass-1905

Ως προς την τέχνη του θεάτρου δηλώνω εκ των προτέρων ολωσδιόλου αναρμόδιος (και παρομοίως ως προς το Θέατρο Τέχνης…)· ποτέ δεν συγχρωτίστηκα αρκούντως με την ίδια ή τους εντεταλμένους της ώστε η αποτίμησή μου της βαναυσότητας που τη διέπει να αποκτήσει την οποιαδήποτε βαρύτητα. Διαθέτω, εντούτοις, μια στοιχειώδη εποπτεία του έργου του Bernhard –ανακαλύπτω εαυτόν σε θέση να διακρίνει αμυδρά, σα μέσα από ομίχλη που φέρνει στον νου απότομες μετρικές εναλλαγές, μια σειρά πιθανών σημείων αναχώρησης, όπως και έναν ή πολλαπλούς τόπους καταστροφής. Τα στοιχεία αυτά ενδείκνυται να χρησιμοποιηθούν με τρόπο απατηλό είτε εμβριθή προς κατασκευή μιας μηχανής (ενός τεχνουργήματος), της οποίας η ενεργοποίηση στρέφεται απαρεγκλίτως κατά του δημιουργού.

Τα παραπάνω ως συνοπτικές διασαφήσεις στην παρούσα συνοπτική προσέγγιση ενός ανεβάσματος του Ιμμάνουελ Καντ, έργου του 1978, στο οποίο ο γερμανός φιλόσοφος, τακτικά και ύπουλα αναφερόμενος στα πεζογραφήματα του αυστριακού συγγραφέα, σαλπάρει για την Αμερική σε ένα πολυτελές υπερωκεάνιο –υποθέτουμε σε χρονικότητα όμορη της συγγραφής–, εις ριζική αμφισβήτηση της ρήσης όπου Καντ και Κένιγκσμπεργκ. Ταξιδεύει μαζί με τη γυναίκα του (κυρία Καντ), τον παπαγάλο του (Φρίντριχ) και τον υπηρέτη του (Ερνστ Λούντβιχ), τόσο για να αποδεχθεί τον τίτλο του επιτίμου διδάκτορα του πανεπιστημίου Columbia (τυπική της παράστασης η άνευ ουσίας επιτηδευμένη εκφορά της λέξης από όλους τους ηθοποιούς) όσο και εις αναζήτηση θεραπείας του γλαυκώματος από το οποίο υποφέρει. Οι παραπάνω αντιπροσωπευτικά μπερνχαρντικοί παραλογισμοί, εμφορούμενοι από ενική υπαρξιακή βαρύτητα, αχαλίνωτη κωμικότητα διανθισμένη με ακραία σοβαρότητα (το σοβαρό είναι η κόλλα στο κωμικό μου πρόγραμμα) και ένα είδος φιλοσοφικής αρπακτικότητας, καταφέρνουν να αποφύγουν τις κακοτοπιές της αλληγορίας και μιας στενά εννοούμενης τοποθέτησης.

συνέχεια…