Laruelle / Απεύθυνση

Laruelle_facepalm

Μια μικρή μετάφραση της απεύθυνσης [Adresse] του François Laruelle που ανοίγει το βιβλίο-συλλογή κειμένων του En tant quUn : la « nonphilosophie » expliquée aux philosophes [Καθόσον ένα: η «μη-φιλοσοφία» εξηγημένη στους φιλοσόφους], Παρίσι, Aubier 1991, σ. 9-13. Το κείμενο που μεταφράζω, του οποίου προηγείται ένα σύντομο (και ελαφρώς παραληρηματικό) σχόλιό μου, αποτελεί στιγμή της δεύτερης (Philosophie II) περιόδου του Laruelle, κατά την οποία ο ίδιος αργότερα ομολογεί ότι τελεί ακόμη υπό την επιρροή της αρχής της αποχρώσας φιλοσοφίας υπό τον μανδύα μιας αφοσίωσης στην επιστημονική αξίωση.

συνέχεια…

Advertisements

Deleuze – πρόλογος στο αγγλικό Dialogues

μετάφραση: fragmentary program

deleuzemirrorsr

Το μικρό αυτό κείμενο δημοσιεύτηκε ως πρόλογος στην αγγλική έκδοση (1987) του Dialogues, βιβλίου γραμμένου μαζί με την Claire Parnet το 1977. Συνιστά μια από τις κομβικότερες συμπυκνώσεις της σκέψης του Deleuze, ένα σημείο όπου όλες οι γραμμές-deleuze συγκροτούν, έστω και πρόσκαιρα, μια ενότητα, μια ολότητα, εντέλει ένα υποκείμενο, γεγονός στο οποίο οπωσδήποτε συμβάλλει το ότι πρόκειται για πρόλογο σε μετάφραση. Διασυνδέονται ευθέως και με σαφήνεια κάποιες κεντρικές ντελεζιανές έννοιες: ο εμπειρισμός, οι πολλαπλότητες, το γίγνεσθαι, η έννοια· εντός του βιβλίου όλα αυτά «εφαρμόζονται» σε μια ποικιλία πεδίων, επί των οποίων ο Deleuze και η Parnet έχουν γράψει από ένα ανώνυμο κείμενο.

Η παρουσίαση του ίδιου του βιβλίου ως έκφανσης των φιλοσοφικών θέσεων που εμπεριέχει, το θόλωμα με άλλα λόγια της γραμμής μεταξύ δομής και περιεχομένου, ενσαρκώνεται στον έσχατο βαθμό στο Mille Plateaux, που έπεται κατά τρία χρόνια της έκδοσης του Dialogues, στο οποίο κορυφώνεται και η αποτύπωση της έννοιας της ενδιαμεσότητας που εκπροσωπούν εδώ όλα τα μεταξύ και ενδιάμεσα, τα οποία αποδίδουν τον ίδιο όρο του πρωτοτύπου [between, που αντιστοιχεί στον αστερισμό των γαλλικών milieu, entre κ.λπ.]. Η διασύνδεση αυτή συνιστά βεβαίως ένα διαρκές ελλοχεύον αίτημα της φιλοσοφίας –και όχι μόνο.

συνέχεια…

Deleuze / Γράμμα για τον Spinoza

deleuzemirrors

Το παρακάτω γράμμα του Deleuze δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Lendemains το 1989 και αναδημοσιεύτηκε στη συλλογή κειμένων Pourparlers [Διαπραγματεύσεις] (Minuit, 1990, σ. 223-25). Απευθύνεται στον Réda Bensmaïa και πραγματεύεται, πολύ συνοπτικά, το ζήτημα του ύφους στον Spinoza. Δύο χρόνια αργότερα, κάποια από τα νήματα που σκιαγραφούνται εδώ θα αναπτυχθούν εκτενώς στο Τι είναι η φιλοσοφία; (Minuit, 1991· ελλ. έκδ. Καλέντης, 2004), γραμμένο με τον Guattari.

Κατά την προσφιλή του συνήθεια, ο Deleuze συγκροτεί μια τριμερή δομή μεταξύ έννοιας, συναισθηματικής επήρειας και αντίληψης. Οι παρατηρήσεις περί του ύφους του Spinoza, ενώ αντανακλούν την τριχοτόμηση των ειδών γνώσης του τελευταίου, εφαρμόζοντάς τα μέσω αναδρομής (recursion) στη διάρθρωση της Ηθικής, και αποτυπώνουν τις ελλοχεύουσες εντάσεις που παλινδρομούν στις παρυφές μα και στο υπόβαθρο δημιουργίας του αξιωματικού πλέγματος και δίνουν στο έργο τον χαρακτήρα του, μοιάζουν ταυτόχρονα γενικεύσιμες: η σχέση της φιλοσοφίας με τη μη φιλοσοφία ως προϋπόθεση και συμπλήρωμά της, η γραμμή πλεύσης που διατείνεται πως το αφηρημένο δεν εξηγεί, μα οφείλει να καταστεί αντικείμενο εξήγησης.

συνέχεια…

Οιδίπους τύραννος / Rimas Tuminas

ernst - oedipus-rex-1922

Η θεατρική εμπειρία μοιάζει όσο ποτέ απαραίτητη· κινείται ενάντια στο πνεύμα της εποχής, υπενθυμίζοντάς μας διαρκώς την απόσταση που ενυπάρχει στη συνύπαρξη, θέτοντάς μας προ του εαυτού ως άλλου. Η τραγωδία προσθέτει άλλον έναν παράγοντα που χρήζει επί της παρούσης τονισμού με τον πιο επείγοντα τρόπο: ενάντια σε μια κυρίαρχη και στρεβλή εικόνα της ελευθερίας, πλήρως απαγκιστρωμένης από την ιστορικότητα, αυτή επιμένει στη βαρύτητα του αναγκαίου. Και ο Οιδίπους τύραννος οπωσδήποτε συνιστά μία κορύφωση τόσο της θεατρικής αυτής μορφής, όσο και της συγκεκριμένης θεματοποίησης.

συνέχεια…

Les grandes villes sous la lune / Eugenio Barba

(Οι μεγάλες πόλεις κάτω από το φεγγάρι)

grandes villes

Με λίγα λόγια μπορούμε, περιμένοντας,

να αντικαταστήσουμε την ιδιοφυία με τη διαύγεια

και να ξεκινήσουμε, από εδώ και στο εξής,

να σκεφτόμαστε πολιτικά (ή ως πολίτες) το θέατρό μας.

Barthes

Σε ένα χτυπητά όμορφο σύμπλεγμα θεάτρων-αποθηκών, στη μέση ενός πάρκου, παρακολούθησα την παράσταση Οι μεγάλες πόλεις κάτω από το φεγγάρι, «ένα κονσέρτο στο πνεύμα του Brecht» από το θέατρο Odin, το οποίο ίδρυσε ο Eugenio Barba στην Κοπεγχάγη το 1964. Ένας θίασος εννέα ατόμων, στην πλειοψηφία τους –ενίοτε αρκετά– άνω των 50 ετών, παρουσίασε ένα σύνολο θεατρικών βινιετών μετά μουσικής, με αρκετά χαλαρές συνδέσεις και χωρίς αποχωρήσεις από και επανόδους στη σκηνή, πέραν δύο μεμονωμένων εισόδων γεμάτων ένταση, την πρώιμη ενός φαντάρου (μέλους κάποιας ειρηνευτικής αποστολής, όπως λέγεται) που παρέμεινε στη σκηνή όρθιος, σε στάση ημιανάπαυσης, για το υπόλοιπο του έργου και μιας χορεύτριας που εμφανίστηκε προς το τέλος, εκτελώντας ένα μανιώδες τρίλεπτο θέαμα.

Όπως αναφέρεται και πιο κάτω, τα κείμενα ήταν κυρίως ποιήματα και σύντομες αφηγήσεις, συχνά ελεύθερες σε φόρμα, πάντα με τη συνοδεία οργάνων σε απλές, κυλιόμενες ενορχηστρώσεις και με εναλλασσόμενους πρωταγωνιστές, μουσικούς, και εντέλει θεατές. Η άνεση των ηθοποιών με την έκθεση, η τεχνική τους κατάρτιση, το γενικότερό τους σκληρό και πολύχρονο ψήσιμο ήταν παραπάνω από εμφανή. Ο καθένας έπαιζε εξίσου τους χαρακτήρες του εκάστοτε σκετς και τον εαυτό του· η οργανικότητα που τους χαρακτήριζε δεν είχε τίποτα το κατασκευασμένο· η παράσταση εμφορείτο από μια βαθιά ανθρωπινότητα. Από την άλλη, κάποια σημεία έμοιαζαν κάπως διδακτικά ή παρωχημένα –είναι αυτές οι στιγμές που σκέφτεται κανείς, σχεδόν αντανακλαστικά: «τι θέλουν τώρα να μας δείξουν οι γέροντες;».

Οι γέροντες μας έδειξαν, μέσες άκρες, αυτά που θίγει η δεύτερη παράγραφος του κειμένου που ακολουθεί, και το οποίο αποτελεί την ουσιαστική αιτία αυτού του σημειώματος.

συνέχεια…

Natura e Origine della Mente / Romeo Castellucci

Goya 56 - Subir y bajar

Αντικρίζουμε τη φύση σαν κωμωδία,

εντοπίζουμε μια τρανταχτή στιγμή

αυτής της φυσικής κωμωδίας,

παρεμβαίνουμε διακριτικά,

με μια τεχνητή αντιστροφή,

ενισχύοντας την κωμωδία αυτή

στον έσχατο βαθμό.

René Jakurz

Η παράσταση ανέβαινε σε ένα προάστιο, το οποίο λίγη σχέση είχε με το κέντρο της πόλης (τουλάχιστον με το πολύ κέντρο). Το θέατρο ήταν καλοστημένο· όταν ανεβήκαμε στον πρώτο όροφο, ο χώρος στον οποίο παραμείναμε άπραγοι αναμένοντας να περάσουμε μέσα είχε δύο καλές βιβλιοθήκες και παρουσιαζόταν συνολικά φιλικός και άνετος. Οι πόρτες άνοιξαν και μεταβήκαμε στην πλατεία· αντί να καθίσουμε, οι ταξιθέτες μας προσκάλεσαν, εξάπτοντας την περιέργειά μας, να μαζευτούμε σιγά σιγά όλοι επάνω στο μικρό τμήμα της σκηνής που μας ήταν διαθέσιμο –μερικοί τοποθετήθηκαν απευθείας στα καθίσματα της πρώτης σειράς.

Όταν είχαν όλοι οι θεατές στριμωχτεί επάνω στη σκηνή, η αυλαία ανέβηκε και από πίσω της φανερώθηκε ένας τοίχος από γυψοσανίδα, το κάτω μέσον του οποίου κοσμούσε μία τρύπα στο σχήμα –μάλλον γυναικείου– ανθρώπινου σώματος. Η τρύπα είχε ένα μέγεθος που δεν απέκλειε την απαγόρευση διέλευσης σε κάποιον ή κάποια επαρκώς ογκώδη. Διαβαίνοντάς την, βρεθήκαμε σε έναν μεγάλο φωτισμένο χώρο (τη σκηνή του θεάτρου) με άσπρο πάτωμα και μαύρους τοίχους. Μέσα μας περίμεναν, εκτός από λίγους ακόμα εργαζόμενους που κατόπιν τοποθέτησαν εδώ κι εκεί κάποιες σποραδικές καρέκλες, ένας άντρας, κρατώντας από το λουρί έναν τεράστιο μαύρο σκύλο, και μια γυναίκα που φορούσε ένα γκριζωπό-μπλε, μακρύ, ελαφρώς παλαιικό φόρεμα, κρεμασμένη σε ύψος τουλάχιστον έξι μέτρων από ένα σύρμα μονάχα με τον δείκτη του αριστερού της χεριού, συνθήκη που έμοιαζε να την εξαντλεί.

συνέχεια…