Ο Terry και τα βράχια (ανταπόκριση από μια συναυλία)

Ό,τι δεν έχει σταθεροποιηθεί δεν είναι τίποτα.
Ότι έχει σταθεροποιηθεί είναι νεκρό.

Valéry

frantisek-kupka-Autour d'un point 1927-30

«Ο μινιμαλισμός είχε έναν σύμμαχο: την επανάληψη· τώρα έχει έναν εχθρό: την επανάληψη», αυτή ήταν η πρώτη δήλωση του Παύλου, υπονοώντας ότι εκεί εντοπιζόταν η ουσία ενός κειμένου για τη συναυλία των Terry και Gyan Riley που παρακολουθήσαμε στον ίδιο χώρο μεν, καθισμένοι δε σε απόσταση, εάν έγραφε ο Παύλος ένα τέτοιο κείμενο, όμως τέτοιο κείμενο μέχρι τώρα δεν έγραψε κι εδώ που τα λέμε δεν είχε ούτε και τότε πρόθεση να το γράψει, πόσο μάλλον τώρα πούχουν περάσει κάτι μήνες και τα πράγματα έχουν αλλάξει τόσο απότομα, επιτρέποντας έτσι σε οποιονδήποτε έχει γνώση της ρήσης του να αποφύγει την αναζήτηση σημείου εκκίνησης, παρέχοντας την ίδια στιγμή υλικό, αφενός μέσω της επανάληψης, αφετέρου λόγω της έμφασης στη μουσικολογική πλευρά της συναυλίας, γύρω από την οποία και κινήθηκε η σύντομη συζήτηση που είχαμε μετά τη λήξη της, έξω από την αίθουσα εκδηλώσεων του λεγόμενου φιλολογικού συλλόγου Παρνασσός στην πλατεία Καρύτση, κατά την πρώτη σχετικά κρύα βραδιά του σύντομου χειμώνα που επιτέλους ξεκινούσε και που φτάνει τώρα στο τέλος του.

συνέχεια…

για τον Mccoy Tyner (rip) (λίστα)

(πατήστε ΕΔΩ για ολόκληρη τη λίστα)

Η λίστα αυτή είναι ένας μικρός φόρος τιμής στον Mccoy Tyner, που πέθανε στις 6/3/2020. Αν και έγινε γνωστός πρωτίστως ως πιανίστας του Coltrane, η προσωπική δισκογραφία και η επιρροή που άσκησε ήταν μεγάλες. Στην περίοδο 1962-1965, το κλασικό κουαρτέτο του σαξοφωνίστα στο οποίο συμμετείχε μαζί με τον μπασίστα Jimmy Garrison και τον ντράμερ Elvin Jones ηχογράφησε αρκετά άλμπουμ, με αποκορύφωμα το A love supreme [1964]. Κατόπιν όμως ο Coltrane, υπό την επιρροή των Ornette Coleman, Pharoah Sanders, Cecil Taylor, Albert Ayler, κ.λπ., άρχισε να πλέει σε όλο και πιο πειραματικά ύδατα, και όταν μετά τον Sanders προστέθηκε κι ο σαματατζής Rashied Ali (εδώ σε ντουέτο με τον Coltrane στο “Mars”) ως δεύτερος ντράμερ, ο Tyner αποχώρησε από τη μπάντα διαμαρτυρόμενος ότι δεν μπορούσε πια να ακούσει το πιάνο του. Όσο πλησίαζαν τα ’70s, η κυρίαρχα τροπική [modal] μουσική του στράφηκε όλο και περισσότερο προς την πνευματικότητα, απηχώντας την αντίστοιχη φάση του μεγάλου αδερφού του Trane. Αν και ο αϊ-John ήταν χριστιανός ενώ ο Tyner μουσουλμάνος, η δήλωση του τελευταίου θα κάλυπτε κατά πάσα πιθανότητα και τους δύο: «Η πίστη μου διδάσκει την ειρηνικότητα, την αγάπη του Θεού και την ενότητα της ανθρωπότητας. Αυτό το μήνυμα ενότητας υπήρξε το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή μου και, όπως είναι φυσικό, επηρέασε τη μουσική μου». Κατά την περίοδο αυτή, απ’ όταν δηλαδή μπήκε στο roster της Blue Note, ηχογράφησε και τα σπουδαιότερα άλμπουμ του: Expansions [1968], Sahara [1972], το αφιέρωμα στον Coltrane Echoes of a friend [1972], Enlightenment [1973], κ.ά.· συνέχισε βέβαια να γράφει ασταμάτητα, ως αρχηγός ή sideman, μέχρι και τα ’00s. Ο Tyner έπαιξε μια ζωή μόνο ακουστικά, μα πειραματίστηκε σποραδικά με όργανα όπως το harpsichord ή το koto (!) αλλά και με μεγαλύτερα σύνολα, σχηματίζοντας προσωρινά στα ’80s ακόμα και μια big band. Το κρουστικό παίξιμό του, ιδίως στο αριστερό, άφησε εποχή στην τζαζ, όπως και οι ανοιχτές, ελεύθερες και υποστηρικτικές για τους σολίστες αρμονίες του, με τις ανοιχτές τους τέταρτες (τις οποίες βλέπουμε π.χ. στη λίστα και στο “Maiden voyage” του Hancock) και τα λοιπά. Η τεχνική αυτή ανοιχτότητα αντανακλά, όπως συχνά συμβαίνει, και μια ανοιχτότητα του πνεύματος: «Παίζω αυτό που ζω. Έτσι, ακριβώς όπως δεν μπορώ να προβλέψω τι είδους εμπειρίες θα έχω, δεν μπορώ και να προβλέψω τις κατευθύνσεις που θα πάρει η μουσική μου. Θέλω απλά να γράφω και να παίζω το όργανό μου όπως νιώθω».

trane tyner 1963

τρία ποιήματα του Corso

The_Poor_Poet_Carl_Spitzweg_1839

(Παλιότερα μεταφρασμένα ποιήματα: Bernhard / Bukowski. Λυρικοβιωματική σχιζοφρένεια. Φαίνεται πως με τον Celan και τον Corso περνάμε στο *c*.)

Τι ωραία που μεταχειρίζεται ο Corso (1930-2001) τα αφηρημένα καθολικά στο πρώτο ποίημα, τραβώντας το μοτίβο στα άκρα με τόση κωμικότητα. Το ποίημα επιτελεί το περιεχόμενό του, καταλήγοντας μέσω του χιούμορ σε μια ανατίμηση του χιούμορ ως καθοδηγητικής αρχής. Επανερχόμαστε δηλαδή σε εκείνη την ερώτηση περί αγέλαστου Ταρκόφσκι, για την αξία και τη βαρύτητα του κωμικού στην τέχνη. Όπως κάθε καλή κωμωδία, έτσι κι αυτή του Corso εμπεριέχει κινδύνους: Αλήθεια, Θεός, Έρωτας, Χριστιανικές αρετές, Ομορφιά, Λεφτά, Θάνατος· τι μπορεί, μα την αλήθεια, να κάνει κανείς με αυτή τη λίστα αξιών και νοημάτων, αν όχι να την πετάξει από το παράθυρο. Αν και δεν νομίζω ότι εμφανίζονται με σειρά προτεραιότητας, ο Θάνατος σίγουρα δεν είναι τυχαία ο τελευταίος που εκσφενδονίζεται.

συνέχεια…

earwoms (λίστα μικρών μουσικών σκαλωμάτων) / επανάληψη: bach και reich

(πατήστε ΕΔΩ για ολόκληρη τη λίστα)

Αντλώντας από την προηγούμενη μεγάλη λίστα, έχουμε εδώ μια μικρή με ιδιότυπα επαναληπτικά κομμάτια που κολλάνε στο αυτί σαν κομψά αιμοβόρα έντομα. Γιατί earworms; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του earworm; Μικρό, επαναληπτικό, πιασάρικο· για ποιον όμως; Το κομμάτι των Neu! που περιέχεται δεν είναι μικρό, αλλά είναι κολληματικό – άρα η βραχύτητα δεν είναι αναγκαία συνθήκη. Το πιασάρικο είναι σχετικό, αφού π.χ. οι Lightning Bolt μπορεί να ακούγονται σε κάποιον σκέτος σαματάς, ενώ για άλλον να είναι χαρμόσυνοι και χαλαρωτικοί – άρα το να είναι κάτι πιασάρικο και όχι μόνο μορφικά ενδιαφέρον είναι αναγκαία συνθήκη, μα σχετική ανάλογα με τον ακροατή. Το μόνο απόλυτο και απαράκαμπτο χαρακτηριστικό είναι η επανάληψη, όμως τι ακριβώς εννοούμε με αυτή τη λέξη; Είναι η φαντασία που δημιουργεί την επανάληψη, χωρίς βεβαίως αυτό να την κάνει λιγότερο υπαρκτή: η φαντασία, η φαντασιακότητα δεν είναι λιγότερο πραγματική από την πραγματικότητα. Η επανάληψη, κάθε επανάληψη, παράγει κάτι νέο· όχι όμως στο αντικείμενο, αλλά στον παρατηρητή. Αυτό συνορεύει με το τετριμμένο, και συνεπάγεται ένα επιπλέον πρόβλημα: πώς διαχωρίζονται αυτά τα δύο, το αντικείμενο και ο παρατηρητής; Σίγουρα δεν υπάρχουν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, όμως με κάποιον τρόπο διακρίνονται. Επιπλέον το αντικείμενο της επανάληψης ταυτίζεται με τη σχέση τους, αλλά διακρίνεται με τη σειρά του από αυτή. Έχουμε τρία στοιχεία: «αντικείμενο», «παρατηρητής» και «σχέση» και η τριαδικότητα αυτή είναι απαραίτητη για να καταφέρνει η έννοια να αναπνέει. Η επανάληψη λοιπόν πλάθει το αντικείμενο, το οποίο ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει από μόνο του: είναι η δύναμη της συνήθειας που πλάθει αντικείμενα, και η ισχυρότερη συνήθεια είναι το πλάσιμο αντικειμένων. Αυτά τα αντικείμενα που πλάθονται είναι, στο τέλος τέλος, μια κάποια λύση. Έτσι και τα τραγούδια μας εδώ, όσο κι αν ξεφεύγουν, παρέχουν μια κάποια ασφάλεια μέσα από τις έντονα επαναληπτικές τους αρθρώσεις.

συνέχεια …

Celan / Atemwende I.1. Du darfst mich getrost

(Το πρώτο κείμενο της υπεσχημένης σειράς για τη συλλογή του Celan Atemwende, που προσεγγίζει το πρώτο της ποίημα – ο ρυθμός δημοσίευσης θα είναι άτακτος.)

Chagall-Over-Vitebsk

Du darfst mich getrost
mit Schnee bewirten:
sooft ich Schulter an Schulter
mit dem Maulbeerbaum schritt durch den Sommer,
schrie sein jüngstes
Blatt.

Εμένα μπορείς άφοβα
να με φιλέψεις χιόνι:
κάθε φορά που ώμο τον ώμο
με τη μουριά μαζί δρασκέλιζα το θέρος,
κραύγαζε το πιο χλωρό της
φύλλο.

(Καρδαμίτσης)

Μπορείς άφοβα
χιόνι να με φιλέψεις:
όσες φορές ώμο τον ώμο
με τη μουριά μαζί περπάτησα μέσα στο καλοκαίρι
το πιο χλωρό της κραύγαζε
φύλλο.

(Νούσια)

You may confidently
serve me snow:
as often as shoulder to shoulder
with the mulberry tree I strode through summer,
its youngest leaf
shrieked.

(Joris)

συνέχεια…

Ο Ταρκόφσκι για τον Ρομαντισμό

tarkovsky polaroid 28

Σε συνέχεια της αναδημοσίευσης των σκέψεων του Ταρκόφσκι για τη σχέση τέχνης και έρευνας, όσο και αυτής του Κίρκεγκωρ περί σιωπής, αυτή τη φορά έχουμε τον Ταρκόφσκι να αναφέρεται στον Ρομαντισμό σε μια ύστερη συνέντευξη (Αντρέι Αρσένιεβις Ταρκόφσκι, Ο ποιητής όμοιος Θεού: η τελευταία μεγάλη συνέντευξη, εισ.-μτφρ.-σημ. Κωνσταντίνος Μπλάθρας, manifesto 2016, σ. 45-52· τροποποιώ τη μετάφραση σε αρκετά σημεία με βάση το αγγλικό κείμενο).

συνέχεια…

Πείνα για φωτεινότητα: για την Καμπή πνοής του Paul Celan

Black on Maroon 1959 by Mark Rothko 1903-1970

«Τότε / ήμουν / ακόμη ολόκληρος». Πολλές προβληματικές συμπυκνώνονται στον στίχο αυτόν από το πρώτο μέρος της συλλογής Καμπή πνοής [Atemwende, 1967, γραμμένη ξεκινώντας από το 1963] του Paul Celan (1920-1970), που μετέφρασε το 2018 ο Μιχάλης Καρδαμίτσης για τις εκδόσεις Κίχλη. Είναι η πρώτη από τις ύστερες συλλογές του ποιητή, και ταυτόχρονα η πρώτη τους που μεταφράζεται ολόκληρη στα ελληνικά – έχουν ωστόσο προηγηθεί μεταφράσεις ποιημάτων της περιόδου 1967-1970, τόσο σε τόμους με επιλογές από το έργο του (π.χ. Αυτός ο κόσμος ο δυσανάγνωστος, μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, Ροδαμός 1992· Βόρεια του μέλλοντος, μτφρ. Νίκος Ερηνάκης, Γαβριηλίδης 2017) όσο και σε διάφορες ποιητικές ανθολογίες και περιοδικά. Η πρώτη ενότητα της συλλογής, η οποία είχε εκδοθεί αυτόνομα το 1965 ως Atemkristall [Κρύσταλλος αναπνοής], έχει μεταφραστεί από την Έλενα Νούσια στα πλαίσια της ερμηνευτικής μονογραφίας του Gadamer, Ποιος είμαι εγώ και ποιος είσαι εσύ; (ύψιλον 2001).

συνέχεια…